The Hakha Post Le Kei Mah

England sianginn kainak sawk ding in nikum August(2013) thla thawk ah Rangon ka phan. VISA ngahnak dingah thlali nga tal hngah a ho caah um sawh sawh ko nak cha cun tiin The Hakha Post reporter ka tuan piak hna. Kei ka rian cu Rangon um laimi thawngpang hlat le zarhpini LBC pumh dih poah ah The Hakha Post zuar a si,achel ah laimi tam deuhnak hmun North Dagon 46 block,Hlaing-tirih-innyaa hna ah an inn tiang ka phawt tawn hna. 

Tlangval pakhat nih newspaper zuar cu a fawi lo ngai ko. LBC pumh chuah lio i nungak hmai vun dir in The Hakha Post van caw-ngia hrim cu a har ko,hmai a sen colh. Cunak a har deuh rih mi cu kum tampi kan i hmu ti lomi ka hawi thing tete an rak i pumh ve i The Hakha Post an vun ka cawk ah cun um zia ka thiam tawn lo,zeitluk niam in dah an ka hmuh ti theih khawh a si. Kaa manh deuh caan i inn tiang ka phawt hna zongah kutka awnh duh lo,nan cazual zuar a tam,nan cazual le a man ai tlak lo, a miak nan ttin tuk tbk ka ton caan zong a tlawm lo. Nain,micheu bel nih cun kutka zong tha tein an ka onh i ruahsur pah caan ah cun lakphak hna an ka dangh,ka cazual man nak a let in an ka cawk caan hna a um,an ka zangfak kan ti lai cu!

The Hakha Post zuar lengmang a si caah zarhpini pumh ka tolh bal lo. Nain,pumh dih thluachuah pek caan bel ah ka um bal lo,The Hakha Post zuar ding ah hmunhma ka lak cia tawn.Ka pawngah Thingthang Editor Joseph KB Thawng nih an mekazine a thutpi tawn ve. "Laitlang thawngpang,laica tein tial mi,tuzarh chuak thar mi,Lailei thawngpang tha tha a tel,za nga long a si' tiin ka vun caw-ngia ah cun chikhat te ah an ka cawk dih tawn. KB Thawng cu a khuaruah hna a har ngai leng mang,"Kawi,The Hakha Post caw-ngia zia cu na thiam bak hi" a ka ti len.Cuticun, Rangon um Laimi lakah 'The Hakha Post pa' tiin an ka theih ngai. Cheukhat he bia kan ni ruah i ka sining an ka hal ah,'Tuhi England ah sianginn kai ka timh le VISA ka hngah lio,part time in bible college pakhat ah B.Th Final students mirang ca ka ka chimh pah hna' tiin ka konglam fiang deuh in ka chim hna ah a ka zumh lomi hna an um i a khuaruah a har mi hna an um ve. 

The Hakha Post ka rak zuar hi a rak har ngai ko nain thahemnak tampi a ka pek ve,hawitha tampi a ka hmuh ter,bochan deuh laimi kan pa le tampi chonhbiak khawhnak lam a ka serpiak hlei ah media lei riantuan ning le catial ning hna a ka cawn piak khawh.A hlei in zeitluk in dah phaisa kawl a har timi lesson thar a ka cawn ter.


*** Atang i caw-ngia hmanthlak na click ah kei phaisa ka ngah ve, zangfah tein voikhat tal ka click piak ve hram!

Ka Lunghmuih Khunmi Class Pakhat

India sianghleirun kai duh ah cun mirang holh ti kho pah a hoh caah kum khat chung bible sianginn ah mirangca ka cawng ta ve. Ka rak kai nak sianginn hi India bible sianginn lakah a ngan lei a si ve,sianghngakchia 200 hrawng kan si hna. Kan nih Integrated BD class ah sianghngakchia 40 deng kan si. Kan class ah 70% cu mizo an si. An nih India lei cu mirang holh hi a thluangthlam in an thiam pah dih.

Sianginn kan kai ka ah kei cu 'yes' le 'no' dah ti lo cun a dang ka chim kho mi um lo,chim ka duhmi a um ah cun Lai-Chin or Chin-Lai dictionary hmang in ka herhmi ka chim tawn.Achel ah hmur ngei lo bang ka kut le ke bak in ka piah piak hna.Mirang holh thiam lo cu mihrut pei kan si ko hi ka rak ti len.Ka rak kai nak sianginn hi vawleipi nih theihpi mi Sarampore College tangah a um mi a si ve tikah cacawn ning standard a sang ngai.Saya te nih cachimh um lem loin sianghngakchia nih topic pakhat cio i thim in tha tein zoh hnu ah class chung paper presentation tuah than a si. Presentation tuah ah a ho poah nih question hal, palhnak i sawhpiak khawh a si i palhnak a tamtuk ah cun a thar in tuahter than a si.Cuti a si tikah,kan mah le topic cio cu biatak tein kan ni timh lamh ve. 

Kei cu mirangca thiam duh men ah ka ratmi a si ko caah mirang ca deuh ah caan ka pek. Ka manh caan poah ah Dr. Min Tin Mon tialmi 'Good English' hi ka hruhpi.Mirang ca thiam a rak herhning le mirang ca thiam loin cawlcangh a rak har ning hi India ka phak in ka fiang. Kan hawi le pakhat khat he van i sik i kan chim duhmi chim khawh lo,dictionary lak awk le tha fawn lo lio caan kau ah mirang holh van ka hai. Zingka thawh huam lo tuk caan zongah mirang holh aherhning tuak cun lung a fim colh.

Kan class ah hin mirangholh hna ka thiam lo caah ka holh a tlawm,mi chonhbiak zong ka thiam lo i an rak ka zohchuk ngai,mizo pawl kau hi an zual(Mizoram um bal mi na si ah cun na fiang ve ko lai dah!).Paper presentation cu zarhkhat or zarhhnih dan ah minung pakhat tiin kan tuah leng mang i thla 6 leng kan tuah cang. Kan hawi le tam deuh cu an lim cang,cheukhat cu an palhnak le biahalnak an leh khawh lomi tam pah caah a thar in tuah ter than an si. Thla 6 chung ka classmate te nih paper presentation an tuah mi chungah kei cu correct le criticize cu chim lo question pakhat tal hmanh ka hal ngam rih hna lo. 

X'mas khar a hung phan manh. Hi thlaruk chungah hin Good English grammar cauk hi voili kai nolh cang. Good English chung um mi catlang(sentence) pakhat an rel ah khawika chapter, khawika page hrawng dah a si ti ka thei kho cang.Grammar a kal ning ka fiang lo mi tete ka chinchiah hna i X'mas khar Delhi ka tlun ah laimi grammar thiam deuh tete ka hal hna,fiang deuh ngai in an chimh rih caah English grammar kal ning cu ka lung piang ngai cang.Delhi ka hawi le he khuachung kan kal zongah tei duh lo in ka holh pah ve cang,mizaw hna ka piah ngam cang hna. Cuticun,zarhnih fai ka um i X'mas le kumkhar dih in sianginn ka hung kir. 

Tlawmpal sianginn kan kai than hnu ah kan class cathiam bikmi pa paper presentation a tuah ni a rak phan.Anih hi cathiam bik a si hlei ah a fel i saya te nih an zumh,an dawt. Cathiam a si caah hawidang presentation an tuah ah hin question hal,correct le criticize tuah a thiam ngai. Mirang ca hna ai zumh ngai caah tutan a paper zong hi cauk tampi a rel i a mah 'own word' bak in a tial(hawidang cu cauk chung i kan ni copy deuh). A mah paper presentation kai ding in class lei kan hung kal,ka pawng a van ra i 'Lungthli-a,min correct dawn a ni aw(ka palhnak rak kawl te muh)!' a ka ti ko. Chikhatte cu ka thin hang pah,palhnak a hmu kho lo ding tham cu ti phun in mi tuah hram hram cu ka ti.Ka lungchung te cun 'i zoh te' ka ti ve.

A paper hard copy cu pakhat cio a kan phawt.Zeitindah theihhngalhnak kai lak lai ti ruat ti loin a palhnak pazeizah dah ka hmuh khawh lai timi long ka zuam cang.A paper hi hmaili a si i hmaikhat ka rel ah verb a hmanning,sentence a pehter ning grammar a dik lomi ka hmuh mi 20 leng a si cang.A palhnak tete cu pen in mark ka tuah dih hna. Hmaikhat a rel dih in,'Any question?' a van ti colh. Ka lung a tur,kei mah hna nih kan class cathiam bik pa a palhnak sawh piak ding cu lungtur lo awk tha lo. Ka pawngkam ka zoh hna,cathiam bik a si caah a palhnak a um lai an ruat cio rua lo,a ho hmanh nih question an hal lo. Minute pakhat deng a kan hngah nain a ho hmanh nih an hal lo caah atang mi cahmai rel nolh a timh cang. 

Khah, dir ve cang tuah ning! ka ti i ka hung dir. A hnu bik ah ka thu caah hmailei cu an hung i mer i khuaruahhar ngai in an ka zoh cio. An lungchung te cun,'Mah pa nih hin zei biahalnak dah a ngei kho ve hnga?' an ti cio lai dah ka ti.'Finga,question cu kan hal duh lai lo. Nain grammar na palh nak bel sawh piak kan duh' ka ti. 'OK' a ti colh,'OK' a ti dan hi ai zumh tuk rih ti cu a holh ning in theih khawh a si. Ka thawh i,'Hi paragraph,sentence....hi 'be' a um caah V2 a ra kho lo,V3 long a ra lai.Khika sentence zongah khan khati..a si lai lo,hi ti hin a si lai......' tiin a palhnak 20 leng ka hung chuahpi tikah kan class an za tein an khuaruah a har tuk. Mizo cheukhat nih'Lungthli-a,i va mak ve aa' aka ti na,'It's miracle' a ti na an si hna. Cahmai li ah hmaikhat cungin palhmi 20 leng ka hmuh tikah kan sayapa zong a khuaruah a har ngai ve. Cutikah, Finga cu a thar in tuahter than a si.

Voidang class thlacam an ka fial bal lo nain cu ni ah cun saya pa nih thlacam aka fial,tutan ka thlacam hi kan class chung mirang holh in ka voikhat thlacam a si. Mah ni thawk in kan class long si ti loin kan sianginn za te nih 'grammar specialist' tiin an ka theih beh. B.D final thesis an tial mi,assignment tete an tial mi grammar a dik le dik lo hna kei mah an ka check ter len cang.Cuticun hika sianginn ah caan tlawmpal long khua ka sa i university kai nak admission tuah duh ah kum dih hlan ka chuah tak than hna.

A Dai Kho Rih Lomi Kawlpa Ka Hawi He Biaalnak

Biadomhnak:London cu inn hlan man a fak tuk caah building pakhat hi mi tam ngai nih kan ni hrawm cio hna. Ka room pawngah kawl pa a um ve,a nih hi siibawi pakhat a si i kei mah he MBA a kai cuahmah ve. Kan ni manh caan ah kan subject kong long si loin kan ram ramkhel,biaknak le education system kong hna kan ni ruah tawn. Anih hi siibawi pakhat a si bantuk in ca tampi a rel mi a si. Amah sin in theihhngalnak ka chapmi tam ngai,kawl mi nih Chinmi an kan hmuh ning zong ka cawn/hmuh khawh.

Ka lungtling bak lomi pakhat:Voikhat cu hitihin bia ka hal'Nan mah chuahpi holh le ca a si mi kawlca(Myanma-sa) subject hi sianginn(abik in tanghra) ah level tluk(same level) in kan mah holh dang a hmang ve mi he kan cawnti hi a dik(fair) na ti maw? Chinmi tanghra kan sunghnak a ruangbik cu kawlca hi a si,kan mah Chin ca hi nan mah kawlmi he level tluk in cawngti sisehlaw a dik ngai ko na ti hnga maw? tiin ka hal.Aka lehmi cu,'Myanma-sa level tluk in kan cawn ruangah Chinmi tanghra sungmi nan tam a si lo,saya te cachimh that lo ruang deuh ah a si. Nan hngakchia tein class chung kawl holh rak hmang cang uhlaw nan ni harh ti hnga lo' a ti ve.

Ka point a cohlang kho hrim lo.Kei nih 'Nan mah level 2 nan cawn lio ah kan mah level 1 long kan cawn ding a si,Myanma-sa textbook pakhat kan ni hrawm awk zong a si hrim lo, level niam deuh in textbook zong an kan tuah piak ding hrim a si' ka ti len nain a duh bak ve lo, cachimhtu le sianghngachia santlaih lo bia a si a ti peng ve ko. Hitluk a dik lo timi aa fiang ko buin ka point a cohlang khawh lo tikah ka thin hna a hang pah,nain ka hawi tha a si hlei ah siibawi pakhat a si tikah biahrang in ka chon duh ve lo. Cuticun,kan ni manh caan ah bia pehtlaih in kan ni al tawn,tutan tanghra result a chuah hnu kau hin kan biaalnak azual.

A ngaingai te ti ah cun kawlmi second language pakhat long an cawn lio ah kan mah miphun dang cu second language pahnih(Myanmar,English) bak kan cawng cuh. Cunak azual deuh rih mi cu kan thiam bak lomi holh in ca kan rak cawn tikah by-heart system long kan hmang. Tangcheu in tanghra tiangah kan cawnmi a tam lengluang nain kan thiammi pakhat hmanh um lo.Hihi kan second language a si mi kawl ca hmanh kan thiam hlan ah kawlca bak in second subject kan cawn rih,hihi zei he dah a lo ti si cun,cahang um lomi cafung in catial he a lo.Chinmi caa kan thiam lomi le tanghra sungh kan tam khun hi kan thluakchiat caah si loin cozah policy ruang deuh ah a si.

Miphun tampi icawhnak ram tampi ah cun national language hi mah le holh a ngei ve ko mi kha first language bantuk in an cawnter bal hna lo.Biana ah India national language Hindi khi ram pumpi nih an cawng ve ko nain an cawnning level aidang cio.Mizo pawl basic level an cawn lio ah Hindi holh hmang mi Kala pawl cu advanced level an cawng cang.Hitihin kan kawlram zong a si awk a si ve. Cu lo ah cun kawl pawl an ni miak tuk lawmmam!

Nikum Rangon ka um lio ah ka nau le tanghra an mark cazin ka va lak piak hna,mi tam deuh cu Myanma-sa ah an sungh. Adang subject a awng dih nain Myanmasa long a sung mi zong an um len,hibantuk ka hmuh ah ka lungfah a zual.Kei tanghra ka rak kai ah ka cazoh caan 30% bak Myanma-sa ah ka pek. Mitampi cu Myanma-sa kawngpi pawl zaanchir kan au hnawhnak ah subject dang zoh caan kan pe kho ti lo. Kan au hnawh peng mi topic zong sau  nguh hlei hlah,zarhkhat hnu ah cun athar in au hnawh than a ho. Cuticun,kawlpawl nih zaankhat hnih ah an lim khawh mi Myanma-sa te nih kan caan sunglawi a dolh dih hlei ah mitampi kan lung a kan donghter.Cuchinchap ah kawlram chung tanghra question kan zoh tikah Chin State le Sagaing Taing question hi a har khun rih!Tukum result zong letkhat veve in an tla.

Biadonghnak:Kawlca cawn le kawlholh thiam hi ka doh bak loh,Union chung kan um chung poah cu kan cawn le kan thiam awk a si ka ti. Nain,kan miphun thanchonak a donh tu policy cu kan doh bak a herh. Kan nih Chinram cu a kan cawmtu ding natural resource tha kan ngei lo caah human resource tal kan thatter lo ah cun kan ram sersiam a awl lai lo. State pakaht in kumkhat ah minung 700 menmen nih tanghra awn cu a tlawm tuk ngamsam ko.Hitluk tanghra awng kan tlawm hi sianghngakchia le cachimtu saya/ma cung ai hngat ve nain 40% tal hi cu kawlca first language bantuk in an kan cawnter caah a si lai ka ti!







 

Philh Khawh Si Lo Mi Zaankhat

Thaizing tanghra result a chuak lai tiin thawng a leng pah. Zaanlei nazi pa nga hrawng a si cang,rawl ei kan ni timh cuahmah lio pi a si.Phone a van ring,ka pa nih a tlaih i 'Saya Raldun ka si,Lungthli Tum cu kumthum chung an bar ee' a rak ti ko.Ka nu ka zoh,ka far le ka pa ka zoh hna. An lungfah ning le an ngaihchiatning! 'Ka fa le pariat chung in pakhat hmanh nih tanghra awn lo cu nan nu santlaih lo tuk bia maw..' a ti pah in ka nu cu a mitthli he a kan dir tak.Rawl kan ser cia zong ei huam ti loin kan fim than.

Khua ka ruah ah ka lungpit.Sungh sawhsawh long si loin kumthum tiang phit than khawh lo ding cu ka ruat kho hrim lo.Kumthum hnu phit than le a si kho ti lo.'Tanghra cu ka awng kho ti lai lo,zeidah ka tuah hnga,India ah maw bible sianginn ka kai ve hnga or Malay maw ka choi ve ko hnga' tiin khua tampi ka ruat. Ka lung fah ning um zia ka thiam lo. Ka nu le ka pa an lungfah lai ka ruah kau ah ka celh lo.Zaan zongah hngilh khawh si ti lo.Zaan a tlai deuh,ka khuaruahmi a hung tam deuh deuh,hngilh khawh a si ti lo.Ka nu le ka pa zong bia an chim cu ka thei lo nain an ni hngilh kho ve hrim rua lo,an hrum-ai thawng ka theih pah ve hna.

Zinglei pahnih hrawng a si cang caah hngilh khawh ka zuam. Result kong tuak ti loin korean movie kong hna ka ruat chih i ka hung i hngilh pah. Tanghra result cu zing 4am(?) in tar a si cang caah 3am hrawng ah result zoh athawh mi an aw nih a ka thangh than cang.Cuticun hngilh than kho ti loin khua ka ruat than. Ruah lo pi in 4am hrawngah phone a van ra. 'Aho dah a si hnga,zing nazi pali phone chonh cu zeidah a herh hnga' ka ti i ka lau ngai. Result zong cu ka lung um pah ve thiam. Ka pa nih a van chon i tlawmpal ah 'Halleluiah' tiin ka pa a au ka van theih. Ka tho colh ve,ka pa nih aka zuan hnawh colh i 'Na u le pa ruk nih an khuai khawh lomi arti na khuai khawh cang,ka Lungthli Tum ka khen cang' a ti pah khin a lawmhnak mitthli a tla thluahmah.Ka nu zong a lawmh tuk nak ah a tap chih ve.Lawmhnak laksawng ah ka rak ruahchih peng mi 125 saikel le denh ka cak tukmi maldani pahnat an ka cawk piak colh.Ka lunghmui khun!

Tanghra awn hi mi zaran caah cun chim tlak lo te a si ko lai nain kan mah chungkhar caah cun zeidang nak in a sung lawi deuh ko. Unau pa riat kan si i ka u le tanghra a awng kho mi pakhat hmanh an um lo.Kei zong hi a u le hnu a zul ko lai an ka ti cio. Cutikah,kei mah 7nak nih ka hung awng cu asunglai khun ko.

Han River Cung Acang Mi Khuaruahhar Miracle

Biadomhnak:Han river hi Seoul khuapi pawng a luangmi tiva pakhat a si i South Korea tuanbia ah min a lang ngai mi a si.Tuluk le South Korea kar chawlehnak lam tha bik zongah an rak hmang bal.Korean war a dih ka 1960 hrawngah South Korea minung pakhat nih kumkhat chung income $80 hrawng long an rak hmuh khawh ti a si.Nain, General Park Chung-hee uknak a lak hnu 1961 in Korea ram economy rangtak in a thangcho i tuni ah cun per capita income $30000 leng a phan hlei ah vawlei cung ram rumbik 12nak ah a um cang(IMF,2012).Hitluk rangin South Korea economy a kai khawh khuaruahhar hmel chunhnak ah 'Miracle on the Han River' tiin min pek a si.

20th Century Chung Korea Sunghzatlaknak:South Korea a thancho hi nitlak ram he tahchunh ah cun a tlai deuh ngai, 20th century cheu hi cu vanchiatnak nih a tlak ve. Korea zonghi kan mah kawlram bantuk in Japan uknak an rak tuar bal.Japan uknak hi 1910 in a thawk i Japan second world war asungh hnu 1945 in Independence an pek hna. Independence an ngah le cangka in Korea ram then hnih ah a then colh,Soviet Union nih communist a duhmi North a tanhpi i US nih South lei a tang ve. Cuticun kum thum chung remnak ser an rak timh nain hnatlaknak hmuh kho loin huatnak tu a zual i 1948 ah an mah le cozah cio an rak ser i cuticun North le South cu a cheu thai(Asia for Educator website).

North le South a cheu hnu in an kar ah huatnak a zual tuk. US nih adirpi mi South lei nih democracy kalpi an duh,Soviet Union nih adirpi mi North lei nih communist an duh ve. June,1950 ah North Korea hruaitu Kim II Sung nih ramhnih komh communist ram ser a duh caah South cu a phomh. Soviet Union le China nih an hung tanhpi, US le UN member ram tampi nih South an bawmh ve. Kumthum chung ral an tho i minung nunnak 4 million leng a liam(Boos and Donald W,1996). Inn lo tampi a rawk. Cutikah,South Korea cu Japan uknak tangah thanchonak zeihmanh a rak tuah kho lo hlei ah Korean War ruangah sunghzatlaknak tampi a tong i vawleicung ram sifak list tiangah a rak tel ve.South Korea hi kan mah Chin bantuk in ramthilchuak(natural resources) a ngei ve lomi an si i ral a daih ka kum tam nawn cu ramdang bawmhnak in an rak nung ti a si(Wikipedia). 

South Korea Thancho Athawknak le Aruang: Japan uknak tha lo le Korean War ruangah kum tam nawn harsa ngai in khua an sa.Nain,General Park Chung Hee hruaimi ralkap uknak lak hnu 1961 in South Korea rang tak in a thangcho. Kawlram cu ralkap uknak tangah kan rak tumchuk nain South Korea cu phun dang pi a si. Cozah kuttang ah zei poah a rak um dih,dictator phun khat ti khawh zong a si.Cozah nih company nganpi tuah aforhfial hna,phaisa thazang zong aherhzat in a pek hna. Company ngan tampi ser in ramchung thilchuak karhter hram an thawk(Emerging Market Spotlight,2010). 

Hi campany nganpi hna hi Korea holh in 'Chaebols' an ti hna i chungkhar pakhat cio nih ngeih mi an si.Hi company nganpi hna nih korea ram long si loin vawlei ka kip ah hmunhma an khur. Nitin kan hman mi thilri an chuah i ramkip an kuat/phawtzamh. South Korea GDP hi 2012 ah $1.13 trillion a si. Export(ramdang kuat/zuarmi thil) ah $548.2billion a si (Wikipedia). Export long hmanh nih ram pumpi GDP 50% deng a si cang.Cuticun natural resources tha a ngei lo nain company hmang in thil tampi achuah khawh i ramdang thil kuat(export) a thawn caah hi tiang in a thancho a si. Atu ah cun Korean company si mi Samsung,Hyundai,LG le KIA hna cu vawlei hruaitu company ah an ni chuah i an ram economy zong an dirkamh rih.

Biadonghnak:South Korea tuanbia kan zoh tikah khuaruahhar thil hmuh khawh ngai a si. A innpa North Korea he cun van le vawlei in an ni thlau cang.Cu long hlah,ralkap uknak alak in a thangcho lehlam hi phun dang tuk a si. 20th century cheu cu sunghzatlaknak nih a den i vawleicung ram sifak pakat a rak si nain 21st century ah cun vawleicung ram rum pakhat ah achuah khawh ve hi khuaruahhar ngai a si ve caah 'Miracle on the Han River' or 'Han River Cung Acangmi Khuaruahhar Miracle' tiin min pek a phutnak a si.

Tulio Thailand Political Crisis Nih A Economy Adonkhanh Ning

South East Asia chung economy nganbik 2nak a si mi Thailand economy cu ramchung buaibainak(political crisis) ruangah kan hnu thlathum chung a tha der ngai,nikum nak in GDP a kaicho ning 2.1% in a hme deuh cang. Ramchung daihnak a um lo ruangah investor tampi chawleh an tuah ngam ti lo,ramdang tourist an tlawm deuh thluamah. Business center a si mi Bangkok khua lam tam deuh cu cozah dohtu nih an khuh dih caah fawi tein um kal khawh a si lo bangin chawleh tuah a fawi ti lo.Nizaan ralkap nih uknak a lak hnu lebang cun ramdang tourist le investor an zor chin lai ti cu a fiang.

Thailand economy kan zoh tikah GDP 16% leng hi tourism in a lut mi a si(The World Travel & Tourism Council,2014) i South East Asia ah tourist an kal duhnak bik hmun a si.Nikum ah  The TIME mekazine nih Thailand khualipi Bangkok cu vawleicung tourist panh bikmi khuapi(the most visited city in the world) ah a thim rih. Kumchiar ramdang tourist an karh chin leng mang i 2013 ah 26 million renglo nih an panh, i 2014 ah 29 million renglo nih an panh rih lai tiin an ruahdomh nain ram chung buaibainak ruangah an ruah ning a si ti lo.Thailand chung tukum tourist an zor ngai. Cuhleiah, U.S, Canada, Britain, France, Germany, Japan le Brazil le adang ram tampi nih an citizen Thailand tlawn i ral rin ding alert an pek rih hna.Cuticun,kan hnu thlathum chung hmanh ah ramdang tourist 400,000 leng an zor i $2.7billion hrawng an sungh tiah Tourism Authority of Thailand nih a thanh.

Political stability a um lo tikah foreign investor tampi zong investment tuah an ngamh ti lo,nikum November thawk in ramchung lut investor an tlawm deuh deuh. Ralkap nih uknak a lak hnu in a zual rih lai,2010 hlan kawlram a lo pah kho men. Import le export zong a tla ngai rih. Export hi March thla chung long hmanh ah nikum Marh nak in 3.12%  a tlawm deuh cang ti a si(Thailand Business News). 

Risk Analysis Moody's group vice president Thomas Byrne nih tukum chung Thailand economy hi 4-4.5% hrawng in a kai cho lai tiah kan ruah domh nain a tu political crisis ruangah 1-2% long a kai cang lai a ti.Cun,economist Rajiv Biswas a chim rih mi cu Thailand economy ah a lut hnga ding $8-$10billion hrawng cu nai political crisis ruangah a sung cang a ti ve. Irrawaddy news nih nizan ralkap uknak an lak hnu in kawlram he pehtlaihnak Mae Sot-Myawady lam hna zong an phih chung ti a si i tutan ralkap uknak an lak cu kawlram lei import&export zong a zor deuh kho.

Thailand hi ralkap nih uknak lak ti a tam ngai.Tutan hi avoi 12nak a si. 2006 ah Yingluck a tta pa Thaksin zong prime minister sinak in an thawl.Cuhnu cun tutiang daihnak a um kho ti lo. Tutan buainak ah minung 28 nunnak a liam.Democracy phung ning in Yingluck zong prime minister ah an thim nain an thawl than hoi cang. Cucaah,Thailand ram daihnak serding cu a rau pah rih lai i a economy zong a nuar rih ko lai.

Vawleicung Economy Nganbik Pathumnak Um India Caah Cahmai Thar Tialtu Ding Mr.Narendra Modi

Biadomhnak: Vawleicung minung tambik changtu India ram general election cu zarhnga chung an tuah hnu ah an lim cang ko,kum tampi chung teinak a rak hmu tu Gandhi chungkhar hruaimi Indian National Congress party cu Mr.Modi hruai mi BJP nih zohchia ngai in a tei ko. Tlawmpal ah parliamentary system in hruaimi India prime minister cu Mr.Modi a si cang lai. Vawleicung democracy ram ngan bik India caah cahmai thar cu Mr. Modi kut cung a phan cang ko,zeibantuk cafung dah a hman lai ti hi vawleipi nih ngiat ngai mi le i ngeih ngai a si.

Modi Konglawm Tlawmpal le An Duhnak Aruang: Kum 63 a si cang mi India Prime Minister ding Narendra Modi cu India ram nitlak lei Vanagar khua,Gujarat state ah 17September, 1950 ah achuak. Gujarat state hi India Independence Movement hruaitu Mahatma Gandhi chuahnak zong a si. Modi hi sifak chungkhar(backward class) in a kaicho i prime minister dirhmun tiang a phak khawh hi mitampi nih an upat khunnak a si.A pa hi Vanagar tlanglawng station ah lakphakti a zuar mi a si i a rak bawmh ve tawn hlei ah a u pa he bus station ah lakphak an rak zuar tawn ti a si. A cacawnnak hi Gujarat university in M.A,political science a ngah. 2001 in tutiang(3 terms) Gujarat chief minister(pyine wuncii choh) a tuan.

India mipi nih an duhnak aruangbik cu amah uknak chung Gujarat state athancho bantuk in India pumpi economy zong a thanchoter khawh lai timi zumhnak an ngei cio caah a si. Chief minister a tuan chungah Gujarat state athancho ning a rang tuk.India state top5 ah a chiah khawh. Gujarat state khualipi um Indian Institute of Management cu vawleicung business school top11 ah achiah khawh rih. 2019 hlan ah India university 20 tal cu vawleicung university thabik top 100 ka um ter lai a ti rih hoi.

Mr. Modi chief minister atuannak Gujarat cu The Economic Freedom of the States of India report(2013) nih India ram chung chawlehnak tuah a tha biknak state ah a thim. Foreign investor caah awl tein investment tuah khawh a si, chawleh tuah duh ah cozah nawlpeknak awl tein lak khawh a si(step a tam lo). Bureaucracy a um lo caah ziknawheinak(corruption) a tlawm. Amah pumpak hrim hi ziknawhei a doh ngai mi a si. Campaign a tuahnak zongah eihmuarnak doh ding hi abiapi ngai in a chim tawn, opposition dirhmun in a rak um lio ah INC cozah cu nan eihmuar tuk tiin um thiam lo a rak soisel hna. Eihmuar dohnak (anti-corruption) hi India mino lak ah a karh ngai caah mino 100million renglo nih mee(vote) an pek ti a si.

Cheukhat Nih An Dohnak Aruang: Mr. Modi India prime minister a si ding hi minority a si mi khrifa le muslim hna nih an tih ngai. India milu 80.5%(India census,2001) cu Hindu biaknak a zum mi an si. Modi hi RSS timi Hindu nationalist buu(organization) ah a cawlcangh ngai mi member pakhat a si. RSS hi thatnak lei(independence movement tbk) ah an cawlcangh ngai nain India ram khrifa thahnak le muslim thahnak tbk ah hruaitu an si tiah puh a si. Human Right watch report(1999) nih BJP(a tu Modi nih ahruaimi) nih 1998 Gujarat state thimnak buan a co hnu in khrifa dohnak a thawk thluamah tiin a thanh. 2008 Orissa state chung khrifa inn 4,400 khanghnak,minung 59 thahnak hna zong kha Modi ai telnak RSS hi alubik an si tiin puh a si. 

Khrifa long hlah,2002 Modi chief minister a tlin tlawmpal ah Gujarat state chung muslim 1000 renglo Hindu nih an thah hoi hna. Muslim a runveng hna lo,a zoh sawh sawh hna tiin vawleipi nih an soisel. US le UK nih visa an phih piak. Mitampi nih case an chuah, tazaa an cuai len nain court nih a reject dih hna,amah zong nih ka sual lo a ti peng.

Biadonghnak: Mr. Modi a tuanbia kan zoh tikah a thatnak zong a um i a chiatnak zong hmuh khawh pah a si. Gujarat bantuk in India pumpi zong a than choter deuh hrim lai ti cu zumh le i hngakhlang cio a si. Nain,anih hi Hindu biaknak atanh ngai mi a si caah khrifa le muslim cung a policy hi zeidah a lawh te lai timi hi issue ngan ngai a si. Biaknak dang cung ah a hmurka ai sum lo ah cun India ram chung muslim 180 million hrawng an um ve caah biaknak kar i dohnak(religion violence) a um kho i India caah cahmai thar cu cahang sen in a tial lo nak hnga a ralring ngai a ho lai. Daihnak(peace) um loin thanchonak(development) tuah khawh a si lo caah Mr.Modi nih development le peace ai ruang tein a kal pi a ho ko rua lai!